به گزارش “جواننگار” درمانهای باروری به مجموعه اقدامات پزشکی، دارویی و جراحی گفته میشود که برای کمک به بارداری زوجهایی که پس از یک سال رابطه محافظتنشده موفق به بچهدارشدن نشدهاند، به کار میرود.
ناباروری میتواند علل متنوعی شامل مشکلات هورمونی، اختلالات تخمکگذاری، کیفیت پایین اسپرم، انسداد لولههای رحمی یا عوامل ناشناخته داشته باشد، خوشبختانه پیشرفت دانش پزشکی، شانس بارداری را حتی در موارد پیچیده تا حد زیادی افزایش داده است.
رویکرد اولیه در درمان ناباروری معمولاً غیرتهاجمی و شامل تغییر سبک زندگی، تجویز داروهای تحریک تخمکگذاری مانند کلومیفن یا گنادوتروپینها و گاهی جراحیهای جزئی مثل برداشتن پولیپ یا چسبندگی رحم است.
این روشها اغلب برای زوجهایی با مشکلات خفیف تا متوسط کارآمد هستند و هزینه و عوارض کمتری دارند. پزشک متخصص بر اساس سن زن، مدت ناباروری و نتایج آزمایشها بهترین گزینه را انتخاب میکند.
اگر درمانهای ساده نتیجهبخش نباشد، نوبت به روشهای کمکی مانند لقاح داخل رحمی (IUI) میرسد. در IUI، اسپرم شسته و تغلیظ شده مستقیماً در زمان تخمکگذاری وارد رحم میشود که فاصله طیشدن توسط اسپرم را کاهش میدهد.
این روش برای مواردی مانند ناباروری با علت دهانه رحم یا اختلال جزئی اسپرم مناسب است و شانس بارداری را افزایش میدهد، اما نسبت به روشهای پیشرفتهتر موفقیت کمتری دارد.
در خط مقدم درمانهای پیشرفته، روشهای کمک باروری مصنوعی (ART) قرار دارند که مهمترین آنها لقاح آزمایشگاهی (IVF) و تزریق درونسیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) است.
در IVF، تخمک و اسپرم در آزمایشگاه با هم ترکیب میشوند و جنین حاصل پس از چند روز به رحم منتقل میگردد. ICSi نیز نوع تکاملیافته آن برای موارد ناباروری شدید مردانه است که یک اسپرم مستقیماً به درون تخمک تزریق میشود. این فناوریها انقلابی در درمان ناباروری ایجاد کردهاند.
هدی راد در گفتگو با رسانه “جواننگار” با اشاره به اولین توصیه به زوجی که تازه متوجه مشکل ناباروری شدهاند اظهار داشت: توصیه میکنم بهجای اتلاف وقت با روشهای سنتی بیاثر، سریعاً به یک مرکز ناباروری معتبر مراجعه کنند تا همزمان هر دو زوج بررسی پایه شامل سونوگرافی، هورمونها و آنالیز اسپرم را انجام دهند، چراکه زود شروعکردن درمان، شانس موفقیت را بهشدت افزایش میدهد و از فرسایش روحی و مالی جلوگیری میکند.
وی با اشاره به تفاوت IVF نسبت به IUI گفت: زمانی که علت ناباروری انسداد کامل لولهها، ناباروری شدید مردانه با تعداد و تحرک بسیار کم اسپرم، اندومتریوز پیشرفته یا نارسایی زودرس تخمدان باشد، IVF مستقیم بسیار مؤثرتر است و همچنین در مادران بالای ۳۸ سال با ذخیره تخمدانی کاهشیافته، معمولاً IVF پاسخ بهتری نسبت به چند سیکل IUI ناموفق دارد.
کارشناس مامایی با اشاره به میزان موفقیت IVF در هر سیکل بیان داشت: به طور میانگین بین ۳۰ تا ۴۵ درصد در هر انتقال جنین متغیر است و مهمترین عوامل عبارتاند از سن زن (زیر ۳۵ سال شانس بالای ۴۰ درصد، بالای ۴۰ سال حدود ۱۰-۱۵ درصد)، کیفیت تخمک و جنین، وضعیت رحم، سبک زندگی مانند عدم استعمال دخانیات و وزن مناسب و تجربه تیم درمانی.
وی با اشاره به عوارض درمانهای باروری گفت: شایعترین عارضه سندرم تحریک بیش از حد تخمدان در پاسخ به داروهای هورمونی است که با نفخ، تهوع و در موارد شدید تجمع مایع بروز میکند، همچنین احتمال بارداری چندقلویی و اندکی افزایش خطر اختلالات مادرزادی در ICSI وجود دارد؛ اما با کنترل پزشکی اکثر عوارض قابلمدیریت هستند.
یکی از روشهای جدیدتر و کم تهاجمی، انتقال جنین منجمد (FET) است که در آن جنینهای حاصل از IVF منجمد شده و در سیکل بعدی بدون نیاز به تحریک تخمدانی مجدد به رحم منتقل میشوند.
این روش خطر سندرم تحریک بیش از حد تخمدان را نزدیک به صفر میرساند و به دلیل آمادهسازی طبیعی رحم، میزان لانهگزینی را افزایش میدهد همچنین از هدررفت جنینهای اضافی جلوگیری کرده و در صورت شکست سیکل اول، درمان بعدی سریعتر و کمهزینهتر است.
از دیگر فناوریهای پیشرفته میتوان به کمکرسانی با تخمک یا اسپرم اهدایی و رحم اجارهای اشاره کرد. اهدای تخمک برای زنان با یائسگی زودرس، کیفیت بسیار پایین تخمک یا شکست مکرر IVF مناسب است.
اهدای اسپرم نیز در ناباروری شدید مردانه بدون امکان درمان به کار میرود. رحم اجارهای – که در ایران با شرایط شرعی محدود مجاز است – راهی برای زنانی است که رحم سالم ندارند یا بارداری برای آنها خطر حیاتی دارد.
نکته مهم در تمام این درمانها، جنبه روانی – عاطفی است. استرس ناباروری خود میتواند ایجاد چرخه معیوبی کند که درمان را مختل میسازد.
مطالعات نشان دادهاند همراهی مشاوره روانشناس با درمانهای باروری، میزان موفقیت بالینی را تا ۱۵ درصد افزایش میدهد، زوجها باید انتظار واقعبینانه از شانس موفقیت داشته باشند و هر سیکل را مستقل از قبلی ببینند.
همچنین توجه به سبک زندگی – شامل وزن سالم، پرهیز از سیگار و الکل، مکملهای آنتیاکسیدان برای مردان و زنان، مدیریت قند خون و ویتامین D کافی – تأثیر آشکاری بر کیفیت تخمک، اسپرم و پذیرش رحم دارد.
این موارد ساده در کنار درمان پزشکی، گاهی تفاوت میان شکست و موفقیت را رقم میزنند. پزشکان معمولاً حداقل سه ماه قبل از شروع ART بر این اصلاحات تأکید میکنند.
هومن بزرگی در گفتگو با رسانه “جواننگار” با اشاره به نقش مردان در ناباروری اظهار داشت: حدود نیمی از موارد ناباروری به عوامل مردانه مرتبط است، اما متأسفانه اغلب مردان دیر مراجعه میکنند؛ آزمایش پایه آنالیز اسپرم است که تعداد، حرکت، شکل و حجم را بررسی میکند و در صورت غیرطبیعی بودن، نیاز به هورمونها، سونوگرافی بیضه و گاهی تست ژنتیک مانند میکرودلیشن AZF خواهد بود.
وی با اشاره به نحوه بهبود کیفیت اسپرم بدون جراحی گفت: در بسیاری از موارد با اصلاح سبک زندگی شامل قطع سیگار، کاهش وزن، ورزش منظم، دوری از گرمای موضعی بیضه و مصرف مکملهایی مثل ال – کارنیتین، روی، سلنیوم و کوآنزیم Q10 به مدت سه ماه، کیفیت اسپرم قابلبهبود است و در موارد اختلالات هورمونی با داروهای تحریککننده مانند کلومیفن نتایج خوبی دیده میشود.
کارشناس اورولوژی با اشاره به نقش عمل واریکوسل در درمان ناباروری بیان داشت: واریکوسل یا بزرگی سیاهرگهای بیضه شایعترین علت قابل جراحی ناباروری مردان است، درصورتیکه با آنالیز اسپرم غیرنرمال همراه باشد و زوج حداقل یک سال ناباروری داشته باشند، ترمیم جراحی به روش میکروسکوپی میتواند تعداد و حرکت اسپرم را تا ۶۰ درصد افزایش دهد و گاهی نیاز به ART را برطرف کند.
وی با اشاره به تأثیر درمانهای باروری روی سلامت کلی جنین گفت: مطالعات گسترده نشان داده که اکثر کودکان حاصل از IVF و ICSI سالم به دنیا میآیند و تفاوت معناداری با کودکان طبیعی ندارند، تنها یک افزایش بسیار ناچیز در برخی نقایص مادرزادی (کمتر از ۱ درصد) بهخصوص در ICSI دیده شده که بیشتر مرتبط با عوامل زمینهای والدین است تا خود روش درمانی.
درمانهای باروری امروزه طیف گستردهای از مداخلات ساده تا فناوریهای پیچیده را شامل میشوند و انتخاب روش مناسب به علت ناباروری، سن، وضعیت سلامت و ترجیح زوج بستگی دارد. آنچه مسلم است دیگر ناباروری یک بنبست نیست؛ بلکه بیماری قابلدرمان محسوب میشود.
نکته حیاتی این است که هر چه زوجها زودتر به متخصص مراجعه کنند، با گزینههای کمهزینهتر و شانس بالاتری مواجه خواهند بود.
از نظر اخلاقی و اجتماعی، دسترسی عادلانه به درمانهای باروری یک دغدغه جهانی است. کشورهایی مانند ایران با بهرهمندی از پزشکان زبده و مراکز پیشرفته، جایگاه خوبی در منطقه دارد، اما کاستیهایی مانند پوشش بیمه ناکافی و عدم حمایت از روشهای اهدایی در برخی مذاهب همچنان وجود دارد.
توسعه قوانین حمایتی و آموزش عمومی میتواند موانع موجود را کاهش دهد.
برای موفقیت در درمان، زوجها باید صبور و واقعبین باشند. هر سیکل درمانی احتمال موفقیت مشخصی دارد و ممکن است چند بار تکرار نیاز باشد. میانگین تعداد سیکل IVF برای رسیدن به تولد زنده حدوداً ۲ تا ۳ سیکل است همچنین توجه به سلامت روان، حمایت همسر و همراهی یک تیم پزشکی دلسوز، بهاندازه خود پروتکل دارویی اهمیت دارد.
درمانهای باروری هدیه علم پزشکی به میلیونها خانواده در سراسر جهان است، پیشرفتهایی مانند لقاح آزمایشگاهی، انجماد تخمک و جنین، روشهای ژنتیکی پیشلانهگزینی و در آینده نزدیک پرورش اندامهای تناسلی مصنوعی، افقهای روشنی را ترسیم میکند.
مهمتر از هر فناوری، حفظ امید و حرکت آگاهانه همراه با مشاوره تخصصی است، برای شروع، تنها یکقدم لازم است و آنهم مراجعه به یک مرکز معتبر ناباروری است.
انتهای خبر/
