به گزارش “جواننگار” دریاچه نمک قم در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری شمال شرقی این شهر و در همسایگی کویر مرکزی ایران واقع شده است. این پهنه آبی باستانی با مساحتی بیش از ۲۰۰۰ کیلومترمربع، یادگار دوران یخبندان و دریاچههای کهن فلات مرکزی به شمار میرود.
اقلیم گرم و خشک منطقه باعث تبخیر شدید آب و برجایماندن لایههای ضخیم نمک شده که مناظری فرازمینی و شگفتانگیز خلق کرده است. آنچه امروز بهعنوان دریاچه نمک میبینیم، ترکیبی از پوستههای بلوری سفید، بلورهای نمک خوشمنظر و گاه رگههایی از آب شور سطحی است.
این دریاچه از نظر زمینشناسی، یکی از ارزشمندترین پدیدههای نمکی جهان محسوب میشود. اشکال حیرتآوری مانند حبابهای نمکی، ترکهای چندضلعی و سطوح صاف و آینهای، هر بینندهای را مسحور خود میکند.
در برخی فصول، لایهنازکی از آب روی نمک، آسمان را آنچنان دقیق بازتاب میدهد که مرز میان زمین و آسمان محو میشود. این پدیده که به آینه کویر معروف است، لحظاتی فراموشنشدنی برای عکاسان و گردشگران رقم میزند.
ورود به دل دریاچه، تجربهای سورئال و ماجراجویانه است. صدای خشخش نمک زیر پا، وسعت بیپایان سفیدی که تا افق ادامه دارد، و سکوت مطلق کویر، حسی از راهیابی به سیارهای دیگر را القا میکند.
این ویژگیها در کنار نزدیکی به کلانشهر قم و تهران، دریاچه نمک را به گزینهای ایدئال برای سفرهای یکروزه و تورهای طبیعتگردی تبدیل کرده است. گردشگران میتوانند از شناوری در آبهای فوقشور (همانند دریای مرده)، تماشای غروب آفتاب و عکاسی از خلقتهای عجیب نمکی لذت ببرند.
بااینحال، آنچنان که باید پتانسیلهای گردشگری این منطقه شکوفا نشده است. کمبود زیرساختهای اقامتی، نبود راهنمایان بومی آموزشدیده و نبود اطلاعرسانی مناسب، مانع از ثبت این جاذبه در فهرست مقاصد اصلی گردشگری ایران شده است.
معصومه آرزومندی در گفتگو با “جواننگار” با اشاره به مهمترین جاذبههای منحصربهفرد دریاچه نمک قم برای گردشگران اظهار داشت: پدیده آینه کویر در فصول بارشی، بلورهای حبابی عظیم که در نوع خود در خاورمیانه کمنظیر است، و شناوری در آب فوقشور به دلیل تراکم بالای نمک، سه جاذبهای هستند که هیچ جای دیگر ایران به این شکل تجربه نمیشوند و ارزش یک سفر هدفمند را دارند.
وی با اشاره به بهترین فصل و ساعت برای بازدید از دریاچه نمک قم گفت: اواخر پاییز و زمستان (آبان تا اسفند) بهترین زمان است، چون گرای طاقتفرسای تابستان وجود ندارد و شانس دیدن لایه نازک آب روی نمک بیشتر میشود؛ ساعت طلایی از نیمه عصر تا غروب برای عکاسی و تماشای نور شگفتانگیز کویر ایدئال است.
پژوهشگر گردشگری طبیعی با اشاره به خطرات یا چالشها برای گردشگران بیتجربه بیان داشت: خطر اصلی فرورفتن در نقاط گلی نرم زیر پوسته نمک در حاشیه جنوبی دریاچه و نیز گمشدن به دلیل نبود مسیر مشخص است، به همین دلیل هرگز نباید بدون راهنما و خودروی دوم به عمق دریاچه رفت، چون برخی نواحی حتی با خودروی دو دیفرانسیل نیز خطرناک است.
وی با اشاره به زیرساختهای ضروری برای رونق گردشگری در این منطقه گفت: ابتدا ایجاد اردوگاههای بومگردی با مصالح بومی و سرویس بهداشتی در حاشیه امن منطقه، سپس آموزش راهنمایان محلی برای گشتهای امن و در نهایت ساخت یک مرکز بازدیدکنندگان با اطلاعات زمینشناسی و نقشه مسیرها ضروری است تا تجربهای ایمن و خاطرهانگیز رقم بخورد.
کامکار با اشاره به توان رقابت دریاچه نمک قم با تالابهای نمکی ترکیه بیان داشت: دریاچه نمک قم از نظر عظمت مناظر و پدیده آینهای کویر حتی در برخی فصول برتر از تور ترکیه است، اما در بازاریابی و بستههای سفر سازمانیافته از آن عقبمانده، درحالیکه با سرمایهگذاری اندک در معرفی بینالمللی، میتواند اروپاییهای علاقمند به کویر را جذب کند.
اگر از سمت جاده قدیم قم – گرمسار به سمت شمال شرقی حرکت کنید، پس از طی حدود ۳۰ کیلومتر، ناگهان خط سفیدرنگی افق را میرباید. این آغاز قلمرو دریاچه نمک است؛ جایی که خاک شور و ماسههای کویری جای خود را به صفحهای بلوری و شکننده میدهند.
ضخامت پوسته نمک در برخی نقاط به بیش از چند متر میرسد و لایههای زیرین آن نشانههایی از دورههای ترسالی و خشکسالی باستانی را در خود حفظ کرده است. زمینشناسان با مطالعه این لایهها، اطلاعات ارزشمندی از تغییرات اقلیمی هزاران ساله فلات مرکزی به دست میآورند.
یکی از شگفتانگیزترین پدیدهها در این دریاچه، حبابهای نمکی هستند. با تبخیر آب شور زیر پوسته نمک، گازهای بهدامافتاده فشار میآورند و گنبدهایی شفاف و توخالی با دیوارههای کریستالی ایجاد میشود که برخی بهاندازه یک توپ فوتبال یا حتی بزرگتر هستند.
قدمزدن میان این بلورهای شکننده و تماشای بازتاب نور خورشید روی هزاران سطح زاویهدار، تجربهای است که معادل آن را فقط در دشت نمک بویراحمد یا معدودی از نقاط جهان میتوان یافت.
از منظر گردشگری پایدار، دریاچه نمک قم مزیتهای رقابتی شگفتآوری دارد. نزدیکی به قم (مرکز زیارتی مهم) و تهران (پایتخت با جمعیت میلیونی) باعث میشود حتی یک روز تعطیل برای سفری خاطرهانگیز کافی باشد.
هزینه نسبتاً پایین سفر گروهی و امکان ترکیب آن با بازدید از جاذبههای نزدیک مانند پارک ملی کویر، غار نمک و روستاهای تاریخی، آن را به گزینهای جذاب برای آژانسهای مسافرتی تبدیل کرده است. متأسفانه بسیاری از گردشگران هنوز از وجود چنین بهشتی در همسایگی خود بیخبرند.
نکته امیدوارکننده، آغاز حرکتهای مردمی و نیمهدولتی برای معرفی این منطقه است. در دو سال اخیر، چند اقامتگاه بومگردی در روستاهای اطراف راهاندازی شده و برخی تورهای خصوصی با رعایت اصول ایمنی، بازدیدهای گروهی کوچک برگزار میکنند.
همچنین مستندهایی از این عجایب طبیعی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که استقبال جوانان را برانگیخته است. اما راه درازی تا تبدیلشدن به یک قطب گردشگری بالنده در پیش است. در ادامه گفتوگویی با یک کارشناس حوزه محیطزیست و گردشگری داریم.
سیما رحیمی در گفتگو با “جواننگار” با اشاره به تأثیر توسعه گردشگری در دریاچه نمک چه بر اکوسیستم شکننده آن اظهار داشت: اگر گردشگری کنترلنشده و با خودروهای سنگین و رعایتنکردن مسیرهای مشخص انجام شود، پوسته نمکی تخریب و پدیده حبابها نابود میشود، اما با برنامهریزی اصولی و مسیرهای پیادهروی چوبی و محدودیت تعداد بازدیدکنندگان، حتی میتواند به آگاهیبخشی و حفاظت بیشتر کمک کند.
وی با اشاره به ظرفیتهای گردشگری درمانی و تندرستی این منطقه گفت: شناوری طبیعی در آب فوقشور (مشابه دریای مرده) به کاهش دردهای مفصلی و آرامش عضلانی کمک میکند و گل نمک غنی از مواد معدنی برای ماسکهای پوستی ایدئال است، بنابراین با ایجاد یک مرکز ساده درمانی – تفریحی میتوانیم گردشگران سلامت را جذب کنیم.
کارشناس محیطزیست طبیعی با اشاره به نحوه مشارکت جوامع محلی را در توسعه گردشگری دریاچه نمک بیان داشت: با آموزش روستاییان اطراف بهعنوان راهنما، فروشندگان صنایعدستی کوچک و متولیان اقامتگاههای بومگردی، بهره اقتصادی مستقیماً به خود مردم میرسد، آنها خود نگهبان طبیعت میشوند و مهاجرت معکوس به روستاهای نزدیک دریاچه شکل میگیرد که خود دستاوردی اجتماعی ارزشمند است.
وی با اشاره به رقابت با مقاصدی مثل بیابان لوت کویر مصر گفت: لوت رکورد حرارت و کلوتهای منحصربهفرد را دارد؛ اما دسترسی دشوارتر است، دریاچه نمک قم به دلیل مجاورت با قم و تهران، گزینه فوقالعادهای برای سفرهای نیمروزه و یکروزه مقرونبهصرفه است، بنابراین بهجای رقابت، جایگاه خود را بهعنوان کویر آینهای در دسترس تثبیت کند.
دریاچه نمک قم گواهی زنده بر این حقیقت است که زیبایی و شگفتی لزوماً در دوردستها پنهان نیست، بلکه گاهی چند ده دقیقه با کلانشهرها فاصله دارد. این عارضه طبیعی ارزشمند با ترکیبی از پدیدههای نادر زمینشناسی، دسترسی آسان و پتانسیلهای متنوع برای گردشگری ماجراجویانه، خانوادگی و حتی درمانی، یک فرصت طلایی برای توسعه پایدار منطقه به شمار میرود.
آنچه امروز بهعنوان یک جاذبه ناشناخته با آن رفتار میشود، فردا میتواند موتور محرک اقتصاد محلی و مایه افتخار گردشگری ایران باشد.
نقشه راه روشن است؛ نخست، سرمایهگذاری سبک و هوشمندانه روی زیرساختهای حداقلی مانند مسیرهای دسترسی ایمن، سکوهای تماشا و سرویسهای بهداشتی خشک؛ دوم، آموزش راهنمایان بومی و برگزاری تورهای استاندارد با خودروهای مناسب؛ سوم، بازاریابی هدفمند در شبکههای اجتماعی و نمایشگاههای گردشگری با تأکید بر تصاویر آینه کویر و حبابهای نمکی که جذابیت بصری خارقالعادهای دارند.
همه این مراحل با بودجهای قابلمقایسه با ساخت یک هتل لوکس، اما با بازدهی اجتماعی و اقتصادی بسیار گستردهتر امکانپذیر است.
خوشبختانه نگرش مثبت و روبهرشدی میان متولیان استانی و جوامع محلی شکلگرفته است. گفتوگوهایی برای ایجاد منطقه نمونه گردشگری دریاچه نمک آغاز شده و برخی دفاتر خدمات مسافرتی بستههای سفر ترکیبی قم (زیارتی) و دریاچه نمک (طبیعت) را با استقبال خوبی روبرو دیدهاند.
این حرکت نوپا اگر با حمایتهای کلان و نگاه بلندمدت همراه شود، ظرف کمتر از یک دهانه، دریاچه نمک قم را در کنار کویر مرنجاب و بیابان مصر به یکی از مثلثهای اصلی گردشگری کویری ایران بدل خواهد کرد.
دریاچه نمک قم دعوتی است برای دیدن زیبایی متفاوت کویر؛ جایی که سکوت، سفیدی بیکران و شگفتیهای کریستالی، روح را از هیاهوی شهرها میرهاند. ما میتوانیم با سفر مسئولانه، انتخاب تورهای ایمن، بردن زباله به بیرون از منطقه و حمایت از جوامع محلی، هم لذت ببریم و هم نگهبان این گنجینه باشیم.
این دریاچه منتظر است تا داستانهای ناگفتهاش را برای کسانی فاش کند که به استقبال کویر میروند، نه با ترس که با اشتیاق کشف.
انتهای خبر/
