به گزارش “جواننگار” آلرژی فصلی که با نام رینیت آلرژیک فصلی یا تب یونجه شناخته میشود، واکنش افراطی سیستم ایمنی بدن به موادی به نام آلرژن است که در فصول خاصی از سال در هوا پراکنده میشوند. شایعترین آلرژنهای فصلی شامل گرده درختان در بهار، گرده علفها و غلات در اواخر بهار و تابستان، و گرده گیاهان هرز مانند افسنطین و آلرژی به کاج در پاییز هستند.
این ذرات ریز که اغلب با چشم دیده نمیشوند، از طریق تنفس وارد دستگاه تنفسی شده و در افراد مستعد واکنش زنجیرهای از التهاب و آزادسازی هیستامین را ایجاد میکنند.
علائم این عارضه معمولاً شامل عطسههای پشتسرهم، آبریزش و گرفتگی بینی، خارش گلو، سقف دهان، گوشها و چشمها، و همچنین قرمزی و اشکریزش چشمهاست.
در موارد شدیدتر، سرفه خشک، احساس فشار در سینوسها، کاهش حس بویایی و حتی خستگی مزمن نیز گزارش میشود.
این علائم میتوانند شباهت زیادی به سرماخوردگی معمولی داشته باشند، اما تفاوت کلیدی در طولانیبودن دوره علائم (بیشتر از دو هفته) و نبود تب در آلرژی فصلی است.
عوامل متعددی در بروز و شدت آلرژی فصلی نقش دارند؛ ژنتیک (سابقه خانوادگی آلرژی)، آبوهوا (روزهای گرم و بادی پراکندگی گرده را افزایش میدهد)، آلودگی هوا (که میتواند غشای مخاطی بینی را تحریکپذیرتر کند)، و حتی زمان دقیق گردهافشانی گیاهان که تحتتأثیر تغییرات اقلیمی دستخوش تغییر شده است. تحقیقات نشان میدهد که فصل آلرژی در دهه اخیر زودتر شروع میشود و مدت بیشتری ادامه مییابد.
تشخیص قطعی آلرژی فصلی توسط پزشک متخصص آلرژی و با استفاده از تست پریک (خراشدهنده پوستی) یا آزمایش خون برای اندازهگیری آنتیبادی اختصاصی IgE انجام میشود.
خوشبختانه طیف گستردهای از روشهای درمانی از آنتیهیستامینهای بدون نسخه گرفته تا اسپریهای کورتیکواستروئیدی بینی و ایمونوتراپی (واکسن آلرژی) وجود دارد. درک درست از زمان شروع علائم و اجتناب هوشمندانه از آلرژنها، گام اول مدیریت موفق این بیماری است.
عسل عطاری در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی قم فردا با اشاره به شایعترین باورهای غلط درباره آلرژی فصلی اظهار داشت: بسیاری از مردم فکر میکنند آلرژی فصلی فقط در بهار اتفاق میافتد یا اینکه کودکان از آن رشد میکنند، در حالی که آلرژی پاییزی به گرده افسنطین و کاج بسیار شایع است و آلرژی میتواند در هر سنی تازه شروع شود. باور غلط دیگر مصرف آنتیهیستامین فقط هنگام بروز علائم است؛ در حالی که شروع دارو دو هفته پیش از فصل آلرژی بهترین اثر را دارد.
وی با اشاره به نحوه تشخیص تفاوت آلرژی فصلی با سرماخوردگی گفت: تفاوت اصلی در دو نکته است: اولاً آلرژی هرگز با تب همراه نیست، در حالی که سرماخوردگی معمولاً تب خفیف دارد. ثانیاً ترشحات بینی در آلرژی کاملاً شفاف و آبکی است، اما در سرماخوردگی غلیظ و زرد یا سبز میشود. همچنین خارش شدید چشم و بینی و عطسههای پشتسرهم تقریباً اختصاصی آلرژی است و در سرماخوردگی کمتر دیده میشود.
متخصص بیماریهای تنفسی با اشاره به اقدامات عملی برای کاهش مواجهه با گرده در خانه بیان داشت: بستن پنجرهها در ساعات صبح زود تا ظهر که اوج پراکندگی گرده است، استفاده از تهویهمطبوع با فیلتر HEPA، شستشوی مو و صورت بلافاصله پس از بازگشت به خانه، و خشک نکردن لباسها در فضای باز مؤثرترین روشها هستند. همچنین تعویض لباسهای خیابانی در ورودی خانه و دوشگرفتن شبانه قبل از خواب، ورود گرده به رختخواب را کاهش میدهد.
وی با اشاره به زمان مراجعه به پزشک مراجعه گفت: اگر علائم بیش از دو هفته طول کشید، به داروهای بدون نسخه پاسخ نداد، کیفیت خواب و عملکرد روزانه شما را مختل کرد، یا باعث سرفههای مکرر، تنگی نفس یا خسخس سینه شد، حتماً به پزشک مراجعه کنید. خوددرمانی طولانیمدت با آنتیهیستامینهای خوابآور میتواند تمرکز و رانندگی را مختل کند و عوارضی مثل خشکی مخاط ایجاد کند.
آلرژی فصلی نهتنها بر دستگاه تنفسی فوقانی تأثیر میگذارد، بلکه ارتباط نزدیکی با سایر اختلالات آلرژیک مانند آسم و اگزما دارد. حدود ۴۰ درصد افراد مبتلا به رینیت آلرژیک فصلی در نهایت به آسم مبتلا میشوند، پدیدهای که مارش آلرژیک نام دارد.
به همین دلیل، کنترل مؤثر آلرژی بینی میتواند از پیشرفت بیماری به سمت درگیری ریهها جلوگیری کند. همچنین آلرژی فصلی میتواند باعث تشدید اگزما (درماتیت آتوپیک) و کهیر شود.
تشخیص افتراقی آلرژی فصلی با سایر انواع رینیت غیرآلرژیک مانند رینیت وازوموتور (ناشی از تغییرات دما یا بوهای تند) و رینیت ناشی از داروها اهمیت بالینی دارد. در رینیت وازوموتور، تستهای آلرژی منفی هستند و علائم بیشتر به محرکهای فیزیکی وابستهاند.
همچنین سندرم آلرژی دهانی در برخی افراد مبتلا به آلرژی گرده درختان رخ میدهد؛ یعنی هنگام خوردن میوههایی مثل سیب، هلو یا گیلاس، دهان و گلو دچار خارش و تورم خفیف میشوند. این پدیده به دلیل شباهت پروتئینی بین گرده و میوه است.
تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین تأثیر مستقیمی بر شدت و طول فصل آلرژی داشته است. مطالعات نشان میدهد که سطح دیاکسیدکربن بالاتر باعث میشود گیاهان گرده بیشتری تولید کنند و فصل گردهافشانی درختانی مثل توسکا و سرو تا ۲۷ روز زودتر از پنجاه سال پیش شروع شود.
همچنین آلایندههایی مانند ذرات دیزل و ازن، با آسیب به سلولهای مخاط بینی، نفوذپذیری آن را افزایش داده و شدت واکنش آلرژیک را بیشتر میکنند. به همین دلیل آلرژی فصلی در شهرهای بزرگ صنعتی شدیدتر از مناطق روستایی است.
در زمینه درمانهای مکمل، شستشوی روزانه بینی با محلول نمکی ایزوتونیک یا هیپرتونیک یکی از مؤثرترین و کمعارضهترین روشهاست که ذرات آلرژن را از بینی خارج کرده و التهاب را کاهش میدهد.
برخی شواهد از تأثیر مثبت عسل محلی (عسل تولیدشده از گیاهان منطقه خود فرد) در کاهش علائم فصلی حکایت دارند، اما این اثر قطعی نیست. همچنین مصرف آنتیاکسیدانها مثل ویتامین C و کوئرستین (موجود در پیاز و سیب) بهصورت مکمل ممکن است شدت آزادسازی هیستامین را تعدیل کند، اما هرگز جایگزین درمان اصلی نمیشوند.
ملیحه ربیعی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی قم فردا با اشاره به عدم استفاده طولانیمدت از اسپریهای بینی ضداحتقان اظهار داشت: اسپریهای ضداحتقان مانند اکسیمتازولین نباید بیش از سه تا پنج روز متوالی استفاده شوند؛ زیرا باعث رینیت مدیکامنتوزا یا اعتیاد بینی به قطره میشوند. در این حالت پس از قطع دارو، بینی بدتر از قبل گرفته میشود. بهجای آن، اسپریهای کورتیکواستروئیدی بینی مثل فلوتیکازون کاملاً بیخطر هستند و میتوان ماهها بدون عارضه مصرف کرد.
وی با اشاره به نقش رژیم غذایی در مدیریت آلرژی فصلی گفت: رژیم غذایی میتواند تعدیلکننده خوبی باشد، هرچند درمان اصلی نیست. مصرف منظم مواد ضدالتهاب مثل ماهیهای چرب (امگا ۳)، زنجبیل، زردچوبه و غذاهای پروبیوتیک (ماست، کفیر) شدت پاسخ آلرژیک را کاهش میدهد. در مقابل، غذاهای پرچرب، قندهای ساده و فستفودها التهاب را تشدید میکنند. همچنین افرادی که به گرده درختان آلرژی دارند، گاهی به سیب، هلو و هویج خام نیز واکنش نشان میدهند.
متخصص گوش و حلق و بینی و راینولوژیست با اشاره به شیوع آلرژی در میان کودکان و بزرگسالان بیان داشت: شیوع آلرژی فصلی در کودکان ۵ تا ۱۷ سال حدود ۱۵-۲۰٪ است که مشابه بزرگسالان است، اما کودکان به دلیل قرارگرفتن بیشتر در فضای باز و سیستم ایمنی در حال بلوغ، علائم شدیدتری از نظر خستگی و اختلال تمرکز در مدرسه نشان میدهند. نکته مهم این است که آلرژی در کودکان زیر ۳ سال نادر است و علائم شبیه آن معمولاً به علت عفونتهای مکرر ویروسی است، بنابراین قبل از برچسب آلرژی حتماً تست تشخیصی انجام شود.
وی با اشاره به ظهور نوآوریهای درمانی جدیدی در سالهای اخیر برای آلرژی فصلی گفت: دو نوآوری مهم شامل قرصهای زیرزبانی ایمونوتراپی مخصوص گرده علف و گرده درخت (که جایگزین تزریق ماهانه شده و بیمار روزانه یک قرص زیر زبان میگذارد) و آنتیهیستامینهای نسل جدید با اثر سریع و بدون خوابآلودگی مثل بیلاستین و روپاتادین است. همچنین اسپری بینی ترکیبی آنتیهیستامین و کورتیکواستروئید (دازولین) در یک محصول، اثربخشی بسیار بالایی در کنترل علائم مقاوم نشان داده است.
آلرژی فصلی گرچه بیماری تهدیدکننده حیات نیست، اما تأثیر قابلتوجهی بر کیفیت زندگی، بهرهوری شغلی، عملکرد تحصیلی و سلامت روان دارد. مطالعات نشان میدهد که افراد مبتلا به رینیت آلرژیک درماننشده، ۳۰ درصد کاهش کارایی روزانه، اختلال خواب مزمن و دوبرابر خطر ابتلا به افسردگی و اضطراب را تجربه میکنند.
این یافته بر ضرورت تشخیص زودهنگام و درمان منظم، نه فقط کنترل علامتی هنگام عطسه، تأکید دارد. نادیدهگرفتن آلرژی میتواند به عوارض ثانویه مانند پولیپ بینی، سینوزیت مزمن و عفونت گوش میانی منجر شود.
مدیریت موفق آلرژی فصلی نیازمند یک استراتژی سهلایه است: لایه اول اجتناب از آلرژن (بستن پنجرهها، استفاده از ماسک در روزهای بادی، شستشوی بینی)، لایه دوم درمان دارویی منظم و پیشگیرانه (شروع آنتیهیستامین و اسپری استروئید بینی دو هفته پیش از فصل)، و لایه سوم ایمونوتراپی برای موارد شدید و مقاوم.
مهمترین اشتباه بیماران مصرف دارو فقط هنگام بروز علائم است، در حالی که اثربخشی اسپریهای بینی استروئیدی به تجمع تدریجی اثر طی ۵-۷ روز وابسته است و مصرف منظم حتی در روزهای بدون علامت ضروری است.
با پیشرفت علم، روشن شده است که آلرژی فصلی یک بیماری التهابی سیستمیک است نه صرفاً یک واکنش موضعی بینی؛ بنابراین رویکردهای درمانی جدید به سمت تعدیل کل سیستم ایمنی حرکت کردهاند. بیولوژیکهای ضد IgE مانند اومالیزوماب برای موارد بسیار شدید که به تمام درمانهای استاندارد پاسخ نمیدهند، تحول بزرگی ایجاد کردهاند.
همچنین واکسنهای آلرژی نوترکیب (ساخته شده با پروتئینهای سنتزی گرده) با عوارض جانبی کمتر و اثربخشی بالاتر در آینده نزدیک وارد بازار خواهند شد که امید زیادی برای ریشهکنی این بیماری فصلی ایجاد کرده است.
در نهایت، توصیه میشود هر فردی که هر سال در یک فصل مشخص دچار علائم تنفسی مکرر میشود، حتماً توسط متخصص آلرژی ارزیابی شود. خودتشخیصی و مصرف بیرویه آنتیهیستامینها بدون شناخت دقیق آلرژن محرک، نهتنها مشکل را حل نمیکند؛ بلکه ممکن است تشخیص صحیح را به تأخیر بیندازد.
با دانش امروزی، هیچکس مجبور نیست هر سال چند ماه از زندگی را با عطسه، خارش و خستگی سپری کند. یک برنامه درمانی شخصیسازیشده، همراه با اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز ایمونوتراپی، میتواند آلرژی فصلی را به یک مشکل قابلکنترل و در بسیاری موارد کاملاً بیعلامت تبدیل کند.
انتهای خبر/
- منبع خبر : قم فردا
