به گزارش “جواننگار” کودکان کار در ایران اغلب در سنین ۷ تا ۱۴ سالگی، بهجای تحصیل در مدرسه، در خیابانها، کارگاهها و بازارهای شهری مشغول به کار هستند. بسیاری از این کودکان مجبور به جمعآوری زباله، فروش دورهگردی یا کارهای خدماتی برای تأمین هزینههای زندگی خانوادهاند. این شرایط باعث محرومیت آنان از آموزش، تفریح و سلامت روانی میشود.
بر اساس آمارهای رسمی و غیررسمی، بیش از ۲۰۰ هزار کودک کار در ایران وجود دارند که عمده آنان در تهران، مشهد، اصفهان و اهواز فعال هستند. مشکلات اقتصادی، فقر خانوادگی و نبود حمایت اجتماعی، اصلیترین دلایل رویآوردن کودکان به کار خیابانی است. کارشناسان تأکید دارند که این مسئله یک بحران اجتماعی نهفته است که بدون برنامهریزی جامع حل نخواهد شد.
در چند سال اخیر، اقدامات حمایتی مانند مراکز روزانه کودکان و طرحهای آموزشی خیابانی اجرا شده، اما هنوز تعداد قابلتوجهی از کودکان خارج از این چرخه هستند. به گفته فعالان اجتماعی، تا زمانی که فقر ساختاری خانوادهها ادامه داشته باشد و حمایتهای دولتی و مردمی کافی نباشد، این مشکل همچنان پابرجا خواهد بود.
سحر محمدی در گفتگو با رسانه “جواننگار” با اشاره به آسیبهایی که کودکان کار تجربه میکنند، اظهار داشت: این کودکان اغلب با آسیبهای جسمی ناشی از کارهای سنگین و طولانی، سوءتغذیه و همچنین مشکلات روانی مانند اضطراب، افسردگی و احساس طردشدگی مواجه هستند. نبود محیط امن و محرومیت از آموزش باعث میشود که تواناییهای آنها رشد نکند و اعتماد به نفسشان کاهش یابد.
وی با اشاره به دلیل اجبارکردن کودکان به کار در برخی خانوادهها گفت: فقر شدید، بدهیها، بیکاری والدین و نبود حمایت اجتماعی، خانوادهها را مجبور میکند تا کودکان را به کار خیابانی بفرستند. آنها اغلب انتخاب دیگری ندارند و ناچارند برای تأمین حداقلهای زندگی دست به این کار بزنند.
روانشناس کودک با اشاره به تأثیر کار کودکان بر آینده آنان بیان داشت: کودکانی که از آموزش و بازی محروم میشوند، در آینده با ناتوانیهای حرفهای و اجتماعی روبهرو میشوند. بسیاری از آنها به کارهای غیرقانونی یا کمدرآمد بزرگسالی سوق پیدا میکنند و چرخه فقر در خانواده ادامه مییابد.
وی با اشاره به اقدامات حمایتی از کودکان کار ابراز داشت: ایجاد مراکز آموزشی ویژه کودکان کار، حمایت مالی خانوادهها، برنامههای توانمندسازی اقتصادی و تقویت نهادهای حمایتی غیردولتی میتواند آسیبها را کاهش دهد. همچنین افزایش آگاهی جامعه درباره حقوق کودک و اهمیت آموزش ضروری است.
محمدی با اشاره به نقش روانشناس در کمک به این کودکان افزود: روانشناسان میتوانند با ارائه مشاوره، ایجاد محیطهای حمایتی و آموزش مهارتهای زندگی، به بازسازی اعتمادبهنفس و سلامت روانی کودکان کمک کنند. این مداخلات، شانس آنها برای زندگی سالم و موفقیت آینده را افزایش میدهد.
کارشناسان تأکید میکنند که کودکان کار نهتنها با مشکلات شخصی و جسمی مواجهاند، بلکه مسئلهای اجتماعی با پیامدهای گسترده است. کار کودکان موجب افزایش آسیبهای اجتماعی مانند اعتیاد، جرم و بزهکاری در آینده میشود و جامعه را در معرض چالشهای اقتصادی و فرهنگی قرار میدهد.
در کنار این، شرایط کاری کودکان، آموزشوپرورش آنان را محدود میکند. بسیاری از کودکان کار هرگز فرصت تحصیل منظم پیدا نمیکنند و ناتوانیهای آموزشی به مشکلات بزرگتر در بزرگسالی منجر میشود. نبود آموزش، آنان را در چرخه فقر و کار غیرقانونی گرفتار میکند و امکان رشد حرفهای و اجتماعی را کاهش میدهد.
از سوی دیگر، برخی اقدامات حمایتی موفق در ایران وجود دارد. مراکز آموزشی روزانه، برنامههای خیابانی برای آموزش سواد و مهارتهای اجتماعی، و طرحهای توانمندسازی خانوادهها، نمونههایی از تلاش برای کاهش آسیب کودکان کار است. بااینحال، کارشناسان میگویند تا زمانی که حمایتهای مستمر و برنامهریزی کلان وجود نداشته باشد، مشکل کودکان کار همچنان پابرجا خواهد ماند.
هستی مستوری در گفتگو با رسانه “جواننگار” با اشاره به نقش جامعه و مردم در کاهش کودکان کار اظهار داشت: جامعه میتواند با حمایت مالی، داوطلبی در مراکز آموزشی، و تغییر نگرش نسبت به کودکان کار، نقش مؤثری ایفا کند. توجه به حقوق کودک و عدم سرزنش آنان، اولین قدم برای کاهش آسیب است.
وی با اشاره به مشکلات کودکان کار در خیابان گفت: خطرات جسمی مانند تصادف، خشونت خیابانی، استثمار اقتصادی و همچنین مشکلات روانی ناشی از تحقیر و طردشدگی از جمله مسائل اصلی آنان است. زندگی خیابانی بهشدت سلامت جسم و ذهن را تهدید میکند.
فعال اجتماعی با اشاره به راهکار فوری برای کاهش آسیبها بیان داشت: ایجاد پناهگاههای شبانه و روزانه، آموزش مهارتهای زندگی و حرفهای، و حمایت از خانوادهها برای درآمدزایی پایدار میتواند وضعیت آنان را سریعاً بهبود دهد.
وی با اشاره به آینده این کودکان ابراز داشت: اگر اقدام عاجل و هماهنگ انجام شود، میتوان بسیاری از آنان را از چرخه فقر و آسیبهای اجتماعی خارج کرد. در غیر این صورت، نسل آینده با مشکلات عمیق اقتصادی، اجتماعی و روانی مواجه خواهد شد.
مسئله کودکان کار در ایران، علاوه بر مشکلات فردی آنان، یک بحران اجتماعی است که پیامدهای گستردهای برای جامعه دارد. اگر کودکان امروز به آموزش و حمایت مناسب دسترسی نداشته باشند، نسل آینده با ناتوانیها و آسیبهای متعدد روبهرو خواهد شد.
کارشناسان تأکید میکنند که حل این مسئله نیازمند همکاری دولت، NGOها و جامعه مدنی است. حمایتهای مالی و آموزشی، ایجاد فرصتهای شغلی برای خانوادهها، و تغییر نگرش جامعه نسبت به حقوق کودک، گامهای اساسی در کاهش آسیبها هستند.
در نهایت، کودکان کار ایران تنها با ایجاد بستر امن، آموزش مناسب و توجه مستمر جامعه میتوانند از چرخه فقر و آسیب رهایی یابند. آینده آنان و سلامت اجتماعی کشور، به تصمیمات و اقدامات امروز جامعه وابسته است.
انتهای خبر/
