به گزارش “جواننگار” سوهان قم یکی از شناختهشدهترین سوغات ایران است که ریشه در تاریخ و فرهنگ این شهر دارد. این شیرینی سنتی با ترکیبی از آرد گندم، جوانه گندم، شکر، کره، زعفران، هل و مغزهای خوراکی مانند بادام و پسته تهیه میشود. بافت ترد و طعم خاص آن، سوهان را از دیگر شیرینیهای ایرانی متمایز میکند. شهرت سوهان قم بهاندازهای است که امروزه نام این شهر در ایران با آن گرهخورده است.
قدمت دقیق سوهان به طور مستند مشخص نیست، اما بسیاری از پژوهشگران معتقدند ساخت آن به اواخر دوره قاجار بازمیگردد.
در آن زمان، کارگاههای کوچک خانوادگی در قم شروع به تولید این شیرینی کردند. بهتدریج با افزایش زائران حرم حضرت معصومه (س)، سوهان بهعنوان یک سوغات مقبول و پرطرفدار شناخته شد. استقبال زائران باعث شد تولید آن از مقیاس خانگی به کارگاهی و سپس صنعتی تبدیل شود.
یکی از نکات جالب درباره سوهان قم، راز ماندگاری و تردی آن است. در فرایند پخت، مواد اولیه تحت حرارت مداوم و با مهارت خاصی هم زده میشوند تا قند در آن تبلور نکند. همین تکنیک، بافت شکننده و لذیذ سوهان را ایجاد میکند. استفاده از زعفران مرغوب و هل نیز عطروطعم بینظیری به آن میبخشد. این ویژگیها باعث شده سوهان قم بهعنوان یک کالای فرهنگی و اقتصادی ارزشمند مطرح شود.
امروزه دهها کارگاه و کارخانه تولید سوهان در قم فعال هستند و این صنعت برای هزاران نفر اشتغالزایی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کرده است؛ اما چالشهایی مانند نوسان قیمت مواد اولیه (بهویژه کره و مغزها) و رقابت با نمونههای نامرغوب غیربومی، از مشکلات اصلی این صنعت است.
بااینحال، سوهان قم همچنان جایگاه خود را در سبد غذایی و سوغات ایرانیان حفظ کرده و به کشورهای دیگر نیز صادر میشود.
محسن رحیمی در گفتگو با رسانه “جواننگار” با اشاره به مهمترین عامل کیفیت یک سوهان قم مرغوب اظهار داشت: تازگی مواد اولیه و دقت در فرایند پخت؛ اگر کره یا مغزها کهنه باشد یا دمای پخت یک لحظه از حد استاندارد بالاتر رود، بافت سوهان شکنندگی ایدئال را از دست میدهد و طعم آن تلخ یا شبیه روغنسوخته میشود.
وی با اشاره به زود نرمشدن و چسبناک بودن برخی سوهانهای بازار گفت: به دلیل رطوبت بالای محیط و یا استفاده از شکر نامرغوب و چربی نامناسب؛ در تولید اصولی، با کنترل رطوبت و نسبت دقیق مواد، سوهان تا ماهها ترد میماند، اما نمونههای تقلبی معمولاً جذب رطوبت میکنند.
تولیدکننده سوهان در قم با اشاره به تأثیر زعفران و هل بر سوهان بیان داشت: زعفران هم طعم و هم رنگ طبیعی به سوهان میدهد و خاصیت آنتیاکسیدانی آن ماندگاری را افزایش میدهد؛ هل نیز بدون آن، عطر سوهان ایرانی کامل نیست و هر دوی اینها هویت اصلی سوهان قم را شکل میدهند.
وی با اشاره به مهمترین چالش تولیدکنندگان معتبر سوهان امروز گفت: نوسان شدید قیمت کره و بادام که گاهی در یک ماه دوبرابر میشود؛ این موضوع برنامهریزی برای قیمت تمام شده را غیرممکن میکند و بسیاری از واحدهای کوچک را ورشکسته یا به سمت کاهش کیفیت سوق میدهد.
صنعت سوهان قم در دهههای اخیر با تحولات چشمگیری روبهرو بوده است.
از یک سو، ورود ماشینآلات نیمهصنعتی و صنعتی به خط تولید، باعث افزایش سرعت و یکنواختی کیفیت شده است. از سوی دیگر، برخی تولیدکنندگان سنتی اصرار دارند که بهترین طعم سوهان همچنان در دیگهای مسی و با هم زدن دستی به دست میآید. این تضاد میان سنت و صنعت، یک گفتگوی همیشگی در بین اهالی این حرفه است.
بازاریابی و بستهبندی نیز نقشی کلیدی در موفقیت سوهان قم پیدا کرده است. در گذشته، سوهان بهصورت فلهای یا در بستههای ساده عرضه میشد، اما امروزه بستهبندیهای لوکس، طرحهای سنتی و حتی قوطیهای فلزی با برندهای معروف، به جذابیت آن افزوده است. صادرات سوهان به کشورهای حوزه خلیجفارس، عراق، آلمان و کانادا نیز تا حدی مرهون همین بستهبندی استاندارد و رعایت کدهای بهداشتی بینالمللی است.
از نظر اقتصادی، سوهان قم به یک برند منطقهای با ارزش افزوده بالا تبدیل شده است.
هر سال در آستانه محرم، صفر و ایام نوروز، فروش سوهان در قم چندین برابر میشود. زائرانی که از شهرهای مختلف و حتی از خارج از ایران میآیند، سوهان را بهعنوان یادگاری معنوی و خوراکی به همراه میبرند. این جریان، گردش مالی قابلتوجهی را برای قم ایجاد کرده است.
بااینحال، نگرانی از کاهش مصرف شکر و چربی در رژیمهای غذایی مدرن، صنعت سوهان را به فکر تولید محصولات متنوعتر انداخته است. امروزه سوهان رژیمی با شکر کم یا بدون شکر، سوهان با مغزهای متفاوت مانند فندق و گردو، و حتی سوهان تخت و ترجیلی شکل نیز در بازار دیده میشود. این نوآوریها نشان میدهد که سوهان قم همچنان پویاست و با نیازهای روز خود را تطبیق میدهد.
سروناز گودرزی در گفتگو با رسانه “جواننگار” با اشاره به جایگاه سوهان قم در اقتصاد غیرنفتی استان اظهار داشت: سوهان بعد از گردشگری مذهبی، دومین منبع درآمد پایدار قم است و سالانه نزدیک به هزار میلیارد تومان گردش مالی دارد که مستقیماً بر اشتغال مشاغل خرد اثر میگذارد.
وی با اشاره به بزرگترین تهدید برای برند «سوهان قم» در بازارهای خارجی گفت: نبود نشان جغرافیایی ثبت شده بینالمللی و تولید سوهان با نام قم در سایر شهرها بدون رعایت استانداردها که باعث تخریب ذائقه مشتری خارجی نسبت به این محصول میشود.
کارشناس اقتصادی با اشاره به نقش حمایتی دولت به این صنعت بیان داشت: تخصیص ارز ترجیحی برای واردات کره و مغزها، بیمه تأمین اجتماعی ویژه کارگران فصلی کارگاهها و جلوگیری از قاچاق معکوس سوهانهای بیکیفیت به داخل استان.
وی با اشاره به مقرونبهصرفه بودن صادرات سوهان قم به کشورهای اروپایی گفت: بهشرط اخذ مجوزهای بهداشتی اتحادیه اروپا و کاهش میزان شکر در فرمولاسیون؛ در حال حاضر هزینه گمرک و حمل نقل نسبت به ارزش محصول بالاست، بااینحال بازار ایرانیان خارج از کشور مشتری وفاداری است.
سوهان قم بیش از یک خوراکی ساده، بخشی از حافظه جمعی زائران و مجاوران این شهر است. عطر زعفران و هل آن در ایام خاص مذهبی، با فضای معنوی قم گرهخورده و خاطرهسازی کرده است. این پیوند عاطفی و فرهنگی، یکی از دلایل اصلی ماندگاری سوهان در برابر هجوم تنقلات صنعتی خارجی به شمار میرود. هیچ کارخانه شکلاتسازی نمیتواند جای آن حس نوستالژی را در ذهن یک زائر اهل مشهد یا تهران پر کند.
از نگاه اقتصادی، آینده سوهان قم به سه عامل کلیدی گرهخورده است: قیمت مواد اولیه، استانداردسازی و بازاریابی دیجیتال. نوسان قیمت کره و مغزها غیرقابلپیشبینی است، اما تولیدکنندگان موفق یاد گرفتهاند با ذخیرهسازی فصلی و قراردادهای بلندمدت، ریسک را مدیریت کنند. همچنین، استقبال از فروش آنلاین سوهان در دوران کرونا نشان داد که این صنعت ظرفیت عبور از روشهای سنتی فروش را دارد.
اما مهمترین چالش حلنشده، ثبت رسمی و حمایت قانونی از نشان «سوهان قم» است. تا وقتی هر کارخانهای در هر شهری بتواند محصول خود را «سوهان قم» بنامد، اعتبار این برند تدریجاً تحلیل میرود. تجربه موفق شهرهایی مثل اصفهان برای گز و تبریز برای اریس، نشان میدهد که ثبت جغرافیایی و پیگیری قضایی تخلفات، کاملاً شدنی و تأثیرگذار است.
در نهایت، سوهان قم با تمام فراز و نشیبها، همچنان زنده و پویاست. نسل جدید تولیدکنندگان با ایدههای خلاقانه و توجه به خواست مشتری امروز، مسیر رشد را ادامه میدهد.
اگر حمایت نهادهای دولتی و قضایی از این برند تاریخی صورت بگیرد و مصرفکنندگان نیز با خرید از مراکز معتبر به چرخه کیفیت کمک کنند، سوهان قم نهتنها بهعنوان سوغات، بلکه بهعنوان یک برند ملی و صادراتی در جهان مطرح خواهد شد. این شیرینی ترد و زعفرانی، همچنان شایسته نام قم است.
انتهای خبر/
